Son dönemde yönetim ve yönetici kavramları çevresinde yapılan bazı tartışmalar, yönetici tiplerinin bilinmesine yönelik bir seri yazıya ihtiyaç olduğunu düşündürdü.
Günümüz işletme ve kamu kurumlarının işleyişlerini doğru tahlil edebilmek için önce yönetici tiplerini anlamak gerekir.
Çünkü bir işletmeyi veya kamu kurumunu yöneten kişinin bakış açısı, o örgütün nasıl çalışacağını büyük ölçüde belirler.
Yönetim literatüründe kamu kurumları, büyük sosyal organizasyonlar ve işletmelerde üç farklı yönetici tipinin öne çıktığı ifade edilir.
Birincisi profesyonel yönetici, ikincisi meslek kökenli yönetici, üçüncüsü ise politik ya da bürokratik yöneticidir. Örgütlerin başarısı çoğu zaman bu üç yaklaşımın dengesiyle ortaya çıkar.
Bu üç yönetici yaklaşımı, örgütlerin nasıl karar aldığını, kaynaklarını nasıl kullandığını, çalışan ve paydaşlarla nasıl ilişki kurduğunu doğrudan etkiler.
Bugün profesyonel yönetici üzerinde duralım.
Profesyonel yönetici, yönetimi bir meslek olarak öğrenmiş ve uygulayan kişidir. Modern organizasyonların gelişiminde en çok dikkat çeken yönetici tipi, hiç kuşkusuz profesyonel yöneticidir.
Profesyonel yöneticiliğin ortaya çıkışı, aslında modern ekonominin gelişimiyle yakından ilgilidir.
Sanayi devriminden sonra kurumlar büyümüş, üretim süreçleri karmaşık hale gelmiş ve organizasyonlar artık yalnızca bir ustanın, bir girişimcinin veya bir mühendisin kişisel deneyimiyle yönetilemeyecek kadar büyük hale gelmiştir.
İşte bu noktada yönetim, başlı başına bir uzmanlık alanı olarak ortaya çıkmıştır.
Yönetim düşüncesinin en önemli isimlerinden biri olan Peter Drucker, yönetimi örgütün kaynaklarını etkin biçimde kullanarak sonuç üretme sanatı ve bilimi olarak tanımlar. Bu tanım aslında profesyonel yöneticinin temel rolünü de açıkça ortaya koyar.
Profesyonel yönetici, örgütün günlük işleyişinden daha çok örgütün geleceğiyle ilgilenir.
Strateji oluşturur, kaynakları planlar, performansı ölçer ve örgütün sürdürülebilirliğini sağlamaya çalışır. Bir anlamda kurumun “büyük resmini” gören kişidir.
İşletme literatüründe stratejik yönetimci Michael Porter, yöneticilerin en önemli görevlerinden birinin rekabet avantajı sağlamak olduğunu ifade eder.
Profesyonel yöneticilerin en belirgin özelliklerinden biri analitik düşünme becerisidir. Kararlarını çoğu zaman veri, analiz ve sistematik değerlendirmelere dayandırırlar.
Bu nedenle profesyonel yöneticiler, performans göstergeleri, kalite ölçümleri, maliyet analizleri ve stratejik planlama araçlarını sık kullanarak rekabet avantajı sağlamaya odaklanırlar.
Robert Katz, etkili yöneticilerin; teknik beceriler, insan ilişkileri becerileri ve kavramsal becerilere sahip olması gerektiğini belirtir.
Profesyonel yöneticiler özellikle kavramsal becerileriyle öne çıkarlar; yani karmaşık kurumları bir bütün olarak görebilme yeteneğine sahiptirler.
Bu yöneticilerin örgütlere sağladığı en önemli katkılardan biri kurumsallaşmayı güçlendirmeleridir. Böylece, örgütler kişilere bağlı olmaktan çıkar, süreçlere ve sistemlere bağlı hale gelir. Bu durum özellikle büyük organizasyonlarda verimliliği artırır.
Yönetim Tarihçisi Alfred Chandler, büyük işletmelerin başarısının profesyonel yönetimin gelişmesiyle bağlantılı olduğunu göstermiştir.
Profesyonel yöneticilerin bir diğer önemli katkısı da kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlamalarıdır.
Ancak profesyonel yöneticilerinde bazı sınırlılıkları vardır. Bu yöneticiler örgütün teknik faaliyetlerini her zaman derinlemesine bilmeyebilirler. Bu durum bazen yönetim ile meslek grupları arasında gerilime neden olabilir.
Buna rağmen modern organizasyonların büyük bölümü profesyonel yöneticilere ihtiyaç duyar.
Çünkü günümüzde kurumları ayakta tutan şey sadece teknik uzmanlık değil, aynı zamanda strateji, finansal yönetim, insan kaynakları ve organizasyonel koordinasyondur. Profesyonel yöneticiler tam da bu noktada devreye girer.
Sonuç olarak, örgütleri verimli ve etkin yönetebilmek için yönetici özelliklerini bilerek istihdam etmek gerekir. En başarılı organizasyonlar genellikle bu üç yönetici tipini dengeli biçimde bir araya geldiği kurumlardır.
Prof. Dr. Sedat Bostan
